Powstanie Wielkopolskie w Rakoniewicach

Urodzony 7 czerwca 1886 r., w Kiełkowe pow. Wolsztyn. Zamieszkały w Rakoniewicach wsi. Od 6 do 14 roku życia uczęszczał do szkoły powszechnej. Po ukończeniu szkoły pomagał ojcu na gospodarstwie. W 1906 roku został wezwany do służby wojskowej w zaborze pruskim. Po zwolnieniu z wojska pracował w przemyśle. W 1914 r. gdy wybuchła I wojna światowa został powołany w szeregi wojska pruskiego. Został skierowany na front zachodni gdzie walczył pod Verdun do roku 1917 gdy został ranny. Po wyjściu ze szpitala został wysłany na front wschodni w okolice Pińska. Tam przebywał do końca wojny. Był jednym z organizatorów Straży Ludowej w Rakoniewicach. Organizator oddziału powstańczego w Kiełkowie. Brał udział w walkach o Rostarzewo, Wolsztyn, Kopanicę, Kargowę i Zbąszyń. Uczestniczył w akcji rozkręcania szyn na torze kolejowym pomiędzy Wolsztynem a Sulechowem, w celu utrudnienia Niemcom dostarczenia posiłków. Pełnił funkcję komendanta miasta Rakoniewice.

ODZNACZENIA

1. Krzyż Ziem Zachodnich
2. Medal „Polska Swemu Obrońcy”
3. Odznaka Pomorska i 73 p. p.
4. Wielkopolski Krzyż Powstańczy, nr legitymacji c-2641
5. Medal Niepodległości
6. Brązowy Krzyż Zasługi

Urodzony 1 stycznia 1893 r. w Rakoniewicach, syn Sylwestra i Antoniny z domu Lange. Ukończył szkołę podstawową, a następnie zdobył zawód malarza. W roku 1915 został wcielony do armii pruskiej. W 1917 został zwolniony z powodu rany odniesionej na froncie. 3 stycznia 1919 roku jako ochotnik wstąpił do wojsk powstańczych w Rakoniewicach. Brał udział w walkach o wyzwolenie Rakoniewic, Wolsztyna, Kopanicy, Babimostu i Zbąszynia. Po powstaniu został wcielony do wojska polskiego gdzie służył do 1 grudnia 1920 r. Po powrocie z wojska pracował w swoim zawodzie. W 1964 r. przeszedł na rentę.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy
2. Odznaka Grunwaldu
3. Srebrny Medal Zasługi

Urodzony 17 maja 1902 r. z ojca Jana i matki Michaliny z domu Adamczak. Uczęszczał do szkoły w Rakoniewicach, po jej ukończeniu pracował w rolnictwie. Trzeciego stycznia 1919 r. wstąpił do rakoniewickiej drużyny powstańczej. Po oswobodzeniu miasta pełnił służbę na posterunku w Rakoniewicach.
Wcielony do kompani opalenicko-bukowskiej pod dowództwem Klemczaka, 18 lutego wyruszył na front pod Międzychód. Tam przebywał trzy miesiące poczym 28 maja znalazł się we Wronkach gdzie został przydzielony do nowo utworzonego pułk pod nazwą „Siódmy Pułk Strzelców Wielkopolskich” pod dowództwem Siudy i Zenktelera. Brał udział w oswobodzeniu Zbąszynia, Chodzieży, Nakła, Leszna i Rawicza. Po oswobodzeniu Leszna i Rawicza powrócił do Chodzieży. Z powodu choroby został przewieziony do Gniezna skąd został zwolniony do domu. W 1923 roku został powołany do wojska w ramach pierwszego poboru wojska polskiego do 57 pułku 3 kopani „Karabinierów maszynowych” w Poznaniu.

Po zwolnieniu z wojska pracował do 1925 r., w firmie Szejme Wes w Sierakowie, gdzie uległ nieszczęśliwemu wypadkowi i stracił prawą nogę.
Podczas okupacji pracował w fabryce obuwia w Rakoniewicach.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy

Urodzony 26.XI.1885 r. w Grodzisku jako syn Bronisława i Marii zd. Kirsch. Ojciec jego był aptekarzem. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Grodzisku. Kiedy był małym chłopcem zmarł jego ojciec. Mając 11 lat podjął naukę w Królewskim Gimnazjum im. Komeńskiego w Lesznie. Przebywał tam przez osiem i pół roku. W 1904 r. ukończył naukę w gimnazjum i wstąpił do szkoły ogrodniczej, gdzie uczył się jak stawiać budowle ogrodowe. Był tam tylko jeden rok. Czuł, że jego powołaniem jest iść w ślady ojca aptekarza. 4 listopada 1909 r. podejmuje studia w Instytucie Farmacji na Uniwersytecie we Wrocławiu. Następnie przenosi się do Instytutu Farmacji w Lipsku. W dniu 15 sierpnia 1913 r. w Dreźnie udzielona zostaje mu aprobata na aptekarza na obszar Rzeszy Niemieckiej. W 1914 r. w Mogilnie bierze ślub z Zofią z domu Jankowską ur. 14 grudnia 1880 r. Z tego związku 8 sierpnia 1915 r. urodził się jedyny syn Jerzy. Czasy były niespokojne. Trwała I wojna światowa, a Polska po 123 latach niewoli odzyskała niepodległość. Niemcy jednak nie wycofywali swych wojsk z Wielkopolski. Polacy 20 listopada 1918 r. zwołali Zjazd Delegatów Rad Robotniczych i Żołnierskich. Niemcy poczuli się zagrożeni i zaczęli się przygotowywać do obrony. Polacy nie czekali bezczynnie. Dnia 26 listopada 1918 r. Stefan Jasiński na polecenie ks. Graszyńskiego z Gościeszyna organizuje Straż Ludową, która była pod kontrolą Prusaków i nie posiadała broni. Dlatego 22 grudnia 1918 r. ppor. Stanisław Siuda organizuje w Rakoniewicach Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” do którego wstępuje dużo ochotników – przyszłych powstańców. Zostaje wybrany zarząd, którego prezesem zostaje Stefan Jasiński. Na zebraniu przydzielono zadania i podano miejsce zbiórki – w ten sposób przygotowano się na wypadek wybuchu powstania. W dniu 27 grudnia 1918 r. wybucha Powstanie Wielkopolskie. 4 stycznia 1919 r. – następuje zmasowany atak na Rakoniewice. Jasiński zaopatrywał powstańców i lazaret (w hotelu p. Beckera na ulicy Pocztowej) w potrzebne materiały opatrunkowe i leki z własnej apteki bezpłatnie. Lazaret ten został zorganizowany przez Polski Czerwony Krzyż z Wielichowa. Dostarczał też wyżywienie dla powstańców, a jego dom był miejscem narad powstańczych. Stefan Jasiński służył swą wiedzą medyczną, a patriotyczną postawą zachęcał ludzi do walki o wolną Polskę. Jego zdolności organizacyjne zostały docenione i po zwycięstwie Powstania Wielkopolskiego – Rada Miejska powierzyła mu stanowisko burmistrza Rakoniewic. Funkcję tą piastował do 20 marca 1920 r. godząc pracę aptekarza i burmistrza.

W okresie międzywojennym brał czynny udział w życiu społecznym. Udzielał się w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, którego był pierwszym prezesem. Brał także udział w zbiórkach pieniędzy na różne cele społeczne. Uczestniczył w uroczystościach kościelnych, narodowych i społecznych organizowanych w Rakoniewicach.

Opracowała: Gabriela Hoffmann

Urodzony 25 grudnia 1897 r. w Rakoniewicach. Uczestnik strajku szkolnego w Rakoniewicach. W latach 1912-1916 przebywał w Poznaniu w szkołach i praktykach zawodowych.
W grudniu 1918 r. wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Rakoniewicach.

3 stycznia 1919 r., kiedy to władze miasta objęły w nocy urzędowanie zostało zwołane o godz. 13-tej zebranie dla Polaków i Niemców celem omówienia zorganizowania obrony miasta i rozstawienia patroli polskich. Na zebraniu tym Roman Leśniczak wygłosił krótkie przemówienie, w którym to nawoływał do stawienia oporu zaborcom. 4 stycznia 1919 r., kiedy do Rakoniewic od strony Rostarzewa zbliżały się regularne oddziały niemieckie i dochodziły odgłosy strzelaniny pośpiesznie udał się rowerem do Wielichowa celem wezwania pomocy.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy
2. Medal Zwycięstwa i Wolności

Urodzony 18 czerwca 1899 r. w Poświętnie, pow. Kościan. W wieku 16 lat wyjechał do Berlina w poszukiwaniu pracy. Do 18 roku życia pracował w publicznej łaźni miejskiej w Berlinie. W wieku poborowym władze pruskie wcieliły go do armii niemieckiej. Po odbytym przeszkoleniu wojskowym został skierowany na front zachodni, gdzie walczył m.in. w bitwie nad Marną. W lecie 1918 r. został ranny. W wyniku odniesionych ran skierowano go na leczenie i rekonwalescencję do szpitala wojskowego w Opolu. Po opuszczeniu szpitala został skierowany do służby granicznej (Grenschutzu). W tym okresie zachorowała poważnie jego matka. Jej ciężki stan potwierdził lekarz. W wyniku tego Jan Maćkowiak otrzymał kilkudniowy urlop.

Z uwagi na niepokoje i złe nastroje panujące w Niemczech, wyjechał na urlop w pełnym uzbrojeniu i umundurowaniu przysługującym żołnierzom czynnej służby. Zobowiązano go jednak, by broń osobistą zdeponował w policji powiatowej w Wolsztynie. Jednakże nasz bohater o tym obowiązku „zapomniał”. W tym okresie wśród wojska niemieckiego, szczególnie żołnierzy – Polaków pełniących służbę w wojsku pruskim, wyczuwało się duży niepokój. Czekano, co przyniosą najbliższe dni i tygodnie.

O sytuacji i nastrojach w Rakoniewicach i okolicy Jan Maćkowiak był informowany przez swoich przyjaciół i kolegów, którzy codziennie przychodzili do domu jego rodziców (położonego z dala od miasta, tuż przy lesie), by poćwiczyć z broni, jaką przywiózł. Wśród nich byli: Stanisław Myssak (późniejszy leśniczy w Rakoniewicach), Marcin Wielgosz, Walenty Ratajczak i Jakub Lemańczyk.

Na początku stycznia 1919 r. wszyscy wyżej wymienieni całą grupą zgłosili się do tworzonego Oddziału Powstańczego w Rakoniewicach. Jan Maćkowiak wstąpił do Oddziału w pełnym uzbrojeniu i umundurowaniu pruskim. Tylko dodatkowo został wyposażony w biało-czerwoną opaskę. Władze powstańcze chciały wykupić wniesione przez Jana uzbrojenie. Otrzymał nawet dokument potwierdzający oddanie broni na rzecz oddziału powstańczego.

W ten oto sposób żołnierz pruski – Polak stał się powstańcem wielkopolskim. Brał udział w walkach o wyzwolenie Rakoniewic, Rostarzewa, Wolsztyna i innych miejscowości na odcinku frontu zachodniego. W walkach o Nowe Kramsko został ranny, a dwóch jego kolegów z Rakoniewic – Wujec i Todek polegli w tej bitwie na polu chwały.

Po zwycięskim Powstaniu Wielkopolskim na odcinku frontu zachodniego Jan Maćkowiak został wcielony do regularnego Wojska Polskiego. Brał udział w wojnie bolszewickiej w składzie 14 Dywizji na froncie litewsko – białoruskim. Z dokumentów zachowanych w rodzinie wynika, iż był wyróżniony Honorową Odznaką Frontu Litewsko – Białoruskiego. Walczył m.in. nad Brezyną i w okolicach Baranowicz i Smoleńska. Wojna, szczególnie w okresie wielkich mrozów i dużych opadów, znacznie wyczerpywała siły polskiego wojska.

W chwili załamania się polskiego frontu po wyprawie kijowskiej, J.Piłsudzki powołał na Szefa sztabu Generalnego gen. Tadeusza Rozwadowskiego, któremu w dużej mierze przypisuje się opracowanie planu bitwy warszawskiej, zwanej powszechnie „Cudem na Wisłą”. Jan Maćkowiak brał udział w tej bitwie aż do zwycięskiego końca. Atmosfera panująca w narodzie polskim, odwaga, determinacja i waleczność polskiego żołnierza pozwoliły zwycięsko zakończyć wojnę z przeważającymi wojskami bolszewickimi.

Jan Maćkowiak został zdemobilizowany w 1921 r. Za swoją odwagę, męstwo i bojową postawę żołnierza został odznaczony Krzyżem Zasługi i Medalem Niepodległości oraz Krzyżem Powstańczym.
Po demobilizacji Jan wrócił do rodzinnego domu w Rakoniewicach, ale nie mógł znaleźć tutaj żadnej pracy. Wyjechał na Śląsk do pracy w kopalni węgla kamiennego. W listopadzie zawarł ślub z Marią Dudzińską. W tym związku urodziło się dwóch synów i dwie córki. Po powrocie ze Śląska przejął kilkuhektarowe gospodarstwo po rodzicach.

Jednakże wojenne losy kpr. Jana Maćkowiaka jeszcze się nie skończyły. Był jeszcze potrzebny Ojczyźnie. W związku z narastającym zagrożeniem agresji Niemiec na Polskę w dniu 24 sierpnia 1939 r. Jan Maćkowiak został zmobilizowany i wcielony do 71 PP i skierowany do obrony Warszawy.
Po warunkowej kapitulacji stolicy wrócił do domu jako jeniec wojenny, na podstawie dokumentu o zwolnieniu z niewoli wydanego przez dowódcę 8 Armii Niemieckiej (napisany w polskim i niemieckim języku).

O bezprzykładnym bohaterstwie obrońców Warszawy i jej mieszkańców często opowiadał swoim dzieciom i odwiedzającym go kolegom. Mówił, iż Warszawa nigdy nie poddała się do końca. Wiele sprzętu wojskowego i broni zostało odpowiednio zabezpieczonych i w konspiracji ukrytych. Opór warszawiaków rozpoczął się niemal z chwilą kapitulacji.

Po wojnie nadal prowadził kilkuhektarowe gospodarstwo rolne. Po zakończeniu wojny był radnym pierwszej kadencji Rady Miejskiej w Rakoniewicach. Był człowiekiem nadzwyczaj skromnym, życzliwym sąsiadem. Swój udział w trzech wojnach traktował jako święty i patriotyczny obowiązek obrony swojej Ojczyzny, dlatego za swego życia nie chciał wykorzystywać własnych zasług wojskowych do uzyskiwania profitów materialnych. Nie należał do żadnych stowarzyszeń wojskowych, organizacji społecznych i politycznych.

Zmarł 25 stycznia 1958 r. w wieku 59 lat. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Rakoniewicach.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy
2. Krzyż Zasługi
3. Medal Niepodległości

Opracował: Edward Laskowski

Urodzony 22 września 1900 r., zam. w Rakoniewicach przy ul. Grodziskiej 2. Uczestnik strajku szkolnego w Rakoniewicach w 1906 r. W 1918 r. członek „Sokoła”. Od 1 stycznia 1919 r. ochotnik oddziału rakoniewickiego, następnie 4 baonu grupy zachodniej. Walczył m.in. pod Rakoniewicami, Wolsztynem, Kopanicą i Nowym Kramskiem, tamże 3 lutego 1919 roku ciężko ranny i do niewoli pruskiej zabrany. W wyniku walk pod Nowym Kramskiem stracił prawą rękę, z niewoli wrócił 10 października 1919 r.

ODZNACZENIA

1. Medal Niepodległości
2. Odznaka Pam. W. W.
3. Medal „Polska Swemu Obrońcy”

Urodzony 13 czerwca 1873 r., zam. w Rakoniewicach przy ul. Grodziskiej 4. W czasie zaborów gorliwy propagator polskości, inicjator strajku szkolnego w Rakoniewicach. Czynny członek „Sokoła”, następnie Rady Ludowej, gdzie był organizatorem i instruktorem. Pierwszy sekretarz w polskiej radzie miejskiej w Rakoniewicach.

ODZNACZENIA

1. Srebrny Krzyż Zasługi

Urodzony 20 maja 1895 r. w Rakoniewicach, syn Stanisława i Emili z domu Lange. Ojciec mistrz rzeźnicki prowadził sklep. Przez 8 lat uczęszczał do szkoły podstawowej w Rakoniewicach biorąc udział w strajku szkolnym. Po ukończeniu szkoły wyuczył się zawodu rzeźnickiego. W 1914 roku został powołany do armii niemieckiej.

Po ukończeniu I wojny światowej wstąpił jako ochotnik w szeregi Powstańców Wielkopolskich do drużyny Rakoniewickiej pod dowództwem podporucznika Stanisława Siudy.
Walczył w oswobodzeniu Wolsztyna, Kopanicy, Kargowy, Nowego Kramska i Babimostu. Po zawieszeniu broni wstąpił jako ochotnik do regularnej armii polskiej.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy
2. Medal „Polska Swemu Obrońcy”

Urodzony 17 grudnia 1899 r. w Rakoniewicach syn Marcina i Marii.
Od 1906 r. do 1914 r. uczęszczał do szkoły podstawowej w Rakoniewicach. 16 czerwca 1917 r. został powołany do wojska niemieckiego, gdzie przebywał do 7 grudnia 1918 r. Jako żołnierz niemiecki był na froncie we Francji gdzie został ranny.
7 grudnia 1918 r. otrzymał 14-dniowy urlop wypoczynkowy, z którego do armii pruskiej już nie powrócił.

W początkach stycznia 1919 roku wstępuje do powstańczej drużyny rakoniewickiej.

4 stycznia 1919 roku bierze udział w obronie Rakoniewic, jest członkiem grupy broniącej miasto u wylotu na szosie do Rostarzewa.

5 stycznia 1919 r. uczestniczy w oswobodzeniu Rostarzewa i Wolsztyna. Po zdobyciu Wolsztyna, wraz z innymi powstańcami walczy o wyzwolenie Kopanicy, Babimostu i Nowego Kramska.

Po Powstaniu Wielkopolskim Stefan Nowak brał udział w wojnie bolszewickiej w okolicach Bobrujska. Z frontu został odkomendorowany do Szfadronu 17 Pułku Ułanów w Zbąszyniu, gdzie proponowano mu stanowisko żołnierza zawodowego. Propozycji nie przyjął i wrócił do Rakoniewic.

27 sierpnia 1939 r. został wcielony do szpitala nr 702 DOK VII Poznań. Walczył w okolicach Kutna, Strykowa, Zgierza, Łowicza i Piątku, gdzie 10 września wraz z grupą 10 tyś. żołnierzy dostaje się do niewoli niemieckiej. Ale już 10 października został zwolniony i wrócił do domu. Miejscowi Niemcy zatrudnili Nowaka w niemieckiej spółce rolniczej w Rakoniewicach jako robotnika wagowego. Pracował tu aż do wyzwolenia Rakoniewic w dniu 25 stycznia 1945 r.

ODZNACZENIA

1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy
2. Brązowy Krzyż Zasługi
3. Medal Zwycięstwa i Wolności
4. Odznaka Grunwaldu
5. Złoty Krzyż Zasługi

Opracował: Kazimierz Nowak